11 di yanüari 2008: diskurso klave Gobernador Frits Goedgedrag pa Simposio Kuido Sikogeriátriko den K.A.S. Dr Hugenholtz

Distinguido presentenan,

 

Bosonan konosé e lista di pregunta www.herkendementie.nl, ku ta duna bo un impreshon di kon ta pará ku bo lubidamentu? Mi ta konsehá boso pa yen’é. Bo ta spanta poko sí. Bo ta keda konfrontá ku tur tipo di situashon di bida diario, kaminda ta tèst bo memoria. I no pronto bo ta puntra bo mes: akaso mi ta birando demente? Danki Dios na final di e tèst ta resultá ku bo no ta demente simplemente pasobra bo ta kana buska bo brel ora bo no ta kòrda mas ta na unda bo a pon’é. Mi ta spera ku pa boso tambe ta un alivio ku for di e tèst a resultá ku boso Gobernador no ta demente. Ainda nò, aloménos!

 

Un hende a bisa un biaha: “Tur hende ke bira bieu, pero niun hende no ke ta bieu!”

I naturalmente esei ta un bèrdat manera un kas.

Ta ken no ke ta yòn pa semper sin nunka tin mester di yudansa?

 

Pero echo ta ku na Antia Hulandes nos ta birando kada bes mas bieu, ku konsekuensia ku e kantidat di nos grandinan riba e totalidat di e poblashon ta oumentá. Por ehèmpel durante e periodo di 2000 pa 2007, e kantidat di hende di 65 plùs a krese ku 15%, miéntras ku e poblashon total a krese ku solamente 5%. Pa futuro tambe ta fèrwagt ku e kresementu akí ta kontinuá. Aunke e kantidat di hende grandi mas bieu ku  65 aña riba e poblashon total di Antia Hulandes ta mas o ménos 14% aworakí, Ofisina Sentral di Statistik ta premirá un kresementu te 27% na 2030.

 

Ta bisto ku e desaroyo demográfiko akí lo tin konsekuensia grandi pa nos sosiedat. Pensa por ehèmpel riba gastu di kuido di salú. Di pursi ku grandinan mester di mas kuido. I un poblashon aktivo kada bes mas chikí, mester sòru pa e gastunan ei i tene e motor ekonómiko kayente. E añanan ku ta bini lo eksigí kapasidat di gobernantenan i partnernan sosial pa antisipá riba e problemanan ku ta bini den nos direkshon. Esaki ta bira ún di e desafionan grandi pa nos sosiedat den e añanan nos dilanti.

 

No ta pòrnada ku den mi diskurso di Aña Nobo mi a pidi atenshon pa e trabou importante i bon efektuá pa kuido di grandinan. E yamada pa e tipo di kuido akí lo oumentá kada bes mas den futuro. I su importansia tambe.

 

 

 

Subida di ekspektativa di bida no ta nifiká ku e kantidat di añanan saludabel den un hende su bida ta subi. Nos ta biba mas largu, pero nos lo ta malu mas tantu biaha tambe. Partikularmente e kantidat di malesa di behes lo krese segun ekspektativa. I asina tambe e kantidat di pashènt sikogeriátriko. Ta nan ta sentral den e simposio di tres dia akí, ku Fundashon Kas di Ansiano Sikogeriátriko Dr. M.J. Hugenholtz ta organisá na okashon di 10 aña di kuido sikogeriátriko na Kòrsou.

 

Un eksistensia di 10 aña sigur ta algu pa para ketu n’e. Pero bon mirá nos mester bai mas atras den tempu pa e méritonan di Dr. Hugenholtz, yamá den boka di pueblo “Dòkter Grandi”. Pa largu tempu e tabata e úniko siruhano na Kòrsou. Marie Joseph Hugenholtz  a dediká su mes for di añanan 50 di siglo pasá te su fayesimentu na 1962 na kuido médiko di ansiano. El a laga su kas Villa Maria na Plantenrust pa sirbi komo sentro di ansiano. Despues di su morto a batisá e kas “Kas di Ansiano Dr. M.J. Hugenholtz”. Promé ta zùster Deutekom tabata maneh’é i despues zùster Hertha Leonora. Despues ku nan a fayesé e sentro di ansiano a muda finalmente pa e sanatorio di ántes den Rembrandtstraat. For di e momentu ei e fundashon a kuminsá konsentrá riba kuido sikogeriátriko spesialisá. Otro siman ta presis 11 aña pasá.

 

Meta di e simposio akí ta pa duna mas publisidat na kuido spesialisá di hende ku tin e malesa di Alzheimer òf otro forma di demensia. I esei ta nesesario. Pasobra ta eksistí hopi ignoransia relashoná ku demensia. Manera, e echo ku ta solamente hende grandi lo por haña Alzheimer. Lamentablemente realidat ta otro, aunke ku naturalmente ta ansianonan ta forma e grupo di mas grandi di pashènt sí. Demensia ta lanta yen di pregunta i inkomprenshon serka e pashènt mes i tambe serka famia- i amigunan ku ta mira nan sernan kerí bira víktima di e malesa akí.

 

Mi a yega di bisa e kos akí un biaha kaba: por midi kalidat di un sivilisashon na e manera ku un sosiedat ta  trata su grandinan. Pa falta di sèn e kalidat di nivel di kuido na Antia Hulandes ta bou di hopi preshon. Pero apesar di e problemanan ei, KAS Dr. Hugenholtz ta hasi un esfuerso enorme pa realisá e nivel deseá. Drecha kalidat di bida den e último fase di bida, garantisá un bida desente, akohé i duna guia na próhimo- i famianan, tur esakinan ta na promé lugá na  KAS Hugenholtz.  Meskos ta konta pa nan habitantenan ku nan ta pone sentral. Nan ta duna esakinan tur  posibilidat pa loke nan por ainda keda konservá mas tantu posibel. Esei ta e aserkamentu ku mi ta haña mashá bon.

 

E programa di e simposio akí ta interesante i no-ortodokso. For di diferente ángulo lo tira lus riba e problemátika di demensia. Profeshonalnan lo ta na palabra, pero famianan tambe. A invitá pashèntnan mes tambe.

 

Mi ta spera di kurason ku meta di e simposio lo ta eksitoso i ku e konosementu tokante demensia na Antia Hulandes lo bira mas grandi. Nos no ta gusta pa keda konfrontá ku esaki, pasobra naturalmente nos no ta sinta spera behes i e krekechénan ku ta kompañ’é. Òf manera e eskritor Franses Marraux a yega di bisa: “Bo ta mira otro so bira bieu”.

 

Pero si nos skohe pa un sosiedat kaminda un bida desente pa ansianonan – spesialmente pa esnan demente – ta punto di salida, nos no por sera nos wowo. Ta importante pa nos prepará nos riba futuro i tene kuenta ku e embeyesimentu ku ya a kuminsá.

 

Esei ta un tarea kaminda no ta solamente stipuladónan di maneho i profeshonalnan ta para p’e, sino bon mirá nos tur.

 

Mi ta deseá boso un simposio mashá instruktivo i fruktífero.