25 di desèmber 2007: Mensahe di Pasku 2007 pa televishon di S.E. mr. F.M. d.l.S Goedgedrag
Distinguido kompatriotanan
For di profundidat di mi kurason, mi ke deseá boso, tambe na nòmber di mi kasá i yu hòmbernan, un felis Pasku!
Mi ke ekspresá mi sinsero gratitut pa tur muestra di kariño i atenshon ku mi kasá i ami a risibí durante e periodo ku mi no por a eherse mi funshon.
Hopi di bosnan tin un “kurason kibrá”… òf un kurason kaminda mester a kita opstrukshon. No den un sentido mekániko, físiko. Mi ta papiando di kurason komo sentro vital di nos ser i emoshonnan. Kisas nos kurason ta heridá òf nos “adernan spiritual” ta ferstòp. Rabia, odio i dolónan bieu, manera restu di venenu, por a posishoná nan mes na entrada di nos kurason i prevení “bida” di pasa libremente. Ora nos ignorá e “enemigunan tóksiko di bida” akí, nan lo bira kada bes mas duru i finalmente nos lo tin un kurason di pieda, ku falta di abilidat pa sinti simpatia pa otronan. E ora ei nos palabranan lo bira duru i shushi tambe. I nos lo por haña nos den pleitu.
Dikon hende ta bringa? Por ta un hende a keda sin kumindá un otro.
Por ta esun “kulpabel” a duna un otro hende un kòmplimènt i no a mustra atenshon na e otronan presente.
Por ta a lansa krítika.
Òf a papia un insulto.
Òf no a duna hende un trato hustu.
En todo kaso, un hende no a kumpli ku ekspektativa di e otro, anto awor tin hende ku a keda desapuntá, kisas hasta rabiá. Sinti rabia pa motibu di un inhustisia ta oké, pero keda rabiá ta peligrá nos bida i kousa daño na nos kurason.
Ironia di e asuntu ta, ku miéntras nos ta keda kana rònt ku resentimentu pa añanan largu, luchando ku un karga pisá, esun kulpabel por ta gosa su bida dushi di dje, miéntras ku probablemente ya el a lubidá e fayo ku el a kometé.
Confucius di: "Si nan faya ku bo, no ta nada, basta bo no keda kòrd’é si."
Nan a konta mi, di dos dama ku tin konflikto ku otro pa basta aña pa motibu di un ko’i loko. Ora nan topa otro, e pleitu ta lanta kabes mesora. Nan ta grita, zundra i hasta ranka otro su kabei.
Aña pasá un lider profeshonal a sinti, ku un kolega no a tum’é na serio. Pa mas ku un aña e ta rabiá i ta papia solamente ku su kolega ora ta realmente nesesario. Su kurason no ta limpi; e ta birando pieda.
Hasta durante e diskushonnan relashoná ku e struktura gubernamental nobo, palabra duru a kai tin bia i no tabata reina niun tiki pas i harmonia. Aparentemente hasta lidernan mester di “siruhia di kurason”. Tin mayor tambe ku ta bringa dilanti di nan yunan sin tene kuenta ku nan. Bon mirá mayor- i lidernan mester ta ehèmpelnan di bon manehadó di konflikto; nos mester por siña di nan, kon atendé na e manera korekto ku desakuerdo i loke ta konsiderá komo inhustisia.
Konflikto por nase tambe, ora hende ta sinti ku nan no a haña e “rèspèt” ku nan a ferwagt. Pa nos antiano, rèspèt ta di gran balor.
Pero laga mi puntra bo algu, nos ta papia akí di duna rèspèt òf risibí rèspèt? Por t’asina ku hopi di nos ta wòri mas ku risibí trato respetuoso, na lugá di demostrá trato respetuoso na otronan? Pa loke ta trata rèspèt, nos ta kosechá loke nos a sembra. Risibí rèspèt no ta bai outomátikamente, e no ta un derechi natural; bo mester meres’é i sembr’é. Si nos komportashon ta respetuoso, si nos akshonnan ta kariñoso i nos ta interesá den otronan, e ora ei nos lo risibí rèspèt. I si nos trata otronan ku rèspèt, nan tambe lo trata nos di e mes manera. Hopi biaha ta esnan ku mas ta meresé rèspèt, ta wòri ménos kuné. Si nos tambe kibra nos kabes ménos ku risibí rèspèt i ku nos ego, nos lo tin mas pas den bida. E ora ei nos lo rabia ménos.
Naturalmente tin konflikto ku ta mas serio. Tin inhustisia real ta sosodé riba mundu i nos no por ignorá esaki, manera nos por hasi ku insulto.
Tin krímen ta tuma lugá.
Hende a gaña otro i kometé froude.
A kibra promesa.
A heridá hende di bèrdè. Pero hasta e ora ei, ta bon pa tene hende na kurason pa añanan largu? Pordon ta nesesario, tambe den kaso di ofensanan grandi.
"Falta di pordon ta nifiká, keda tene un pida karbon na kandela, apesar di e doló, sperando ku e ta kima i kousa otro hende doló." (Kevin Everett FitzMaurice)
Tin un opstákulo grandi riba e kaminda pa pordon i esei ta kapricho. Pordoná un hende ta muchu mas fásil si esun ku a kousa bo doló pidi despensa. No ku un diskulpa fòrsa, artifisial manera, “ ta duel mi si mi a kousa bo doló”, òf manera mi a yega di tende algun hóben bisa: Sòriii...
Nò; loke ta yuda di bèrdat ta di atmití honestamente ku a kometé un eror, pa despues bisa despensa di kurason.
Mayoria hende tin difikultat pa atmití loke nan a hasi robes. Esei por ta pa motibu di orguyo òf miedu. For di orígen di humanidat nos tin e tendensia di skùif nos propio kulpabilidat riba otronan. Na lugá di asumí responsabilidat pa loke nos a hasi, nos ta preferá di papia tokante loke otronan a hasi robes. Si nos ke plama pas, ta esensial pa nos atmití nos fayonan.
Naturalmente loke ta yuda e proseso di pordoná, ta ora esun kulpabel stòp di hasi bo doló.
Ta duru pa pordoná un hende ku a trapa riba bo tenchi, si e ta sigui bula ribo bo pia.
Ya mi ta tende algun di boso bisa: si, mi ke tin pas, pero mi no sa kon kuminsá, i kisas si mi kuminsá, e pleitu lo bolbe start!
Kisas ta nesesario pa buska yudansa profeshonal. Nos tin ekselente konsehero, mediadó, pastor, rabi i iman riba nos islanan. Tuma kontakto ku nan. Lo e kosta muchu ménos tempu i sèn, kompará ku biba ku konflikto. Pasobra mayoria pleitu ta ku esnan mas yegá na bo, kòrda e palabranan di William Blake: "Ta mas fásil pa pordoná un enemigu ku un amigu”.
Ultimo simannan akí bo a skucha kantikanan di Pasku i bo a djòin kanta e palabranan: Pas na mundu pa tur hende di bon boluntat. Misanan ta selebrá nasementu di e Prens di Pas.
A para gueranan pa Pasku.
Ami ta kere ku awor ta un bon momentu pa kuminsá restorá relashonnan. Dal e promé paso.
Hiba un regalito pa esun ku a kousa bo doló.
Diskulpá kaminda abo a trata otro robes.
Atmití bo fayonan, hasta si e otro persona tambe a faya.
No hasi kaso di un insulto.
Laga e venenu bai. Pordon ta hasi bo liber. Kuminsá e proseso di sana kurason heridá.
Tin un kos ku mi ke pa Pasku: Yuda trese pas pa nos nashon pa asina antianonan ta konosí komo tresedónan di pas.
Mi ta deseá bo un Pasku yen di pas!




