Spich di Pasku di Gobernador 2009
Distinguido siudadano,
Nos tur sa kiko ta amabilidat. Nos tur, na un okashon òf otro, a habri porta pa un hende straño, òf bishitá un hende na hospital, òf yuda un persona pará kantu di kaminda ora su outo a daña.
Kisas algun di nos tabata motivá un tiki dor di un sentido di obligashon, òf un bon heful ku ta surgi ora bo yuda un otro persona, òf e ekspektativa ku despues un otro persona lo yuda nos na nos turno.
Sinembargo un par di nos so por bisa ku loke a motivá nos tabata puro altruismo, ku nos tabata solamente preokupá ku e bienestar di un otro persona, sin spera un rekompensa.
Un di e personanan altruista akí ta un señora ku nos lo yama Martha.
Martha tabatin su mes famia kompleto ku kasá i yu . El a tende di un mama hóben ku no por a kria su dos yunan. Martha a kuminsá yuda i kuida e yunan akí. El a duna nan kuminda, siñansa, duna nan konsuelo i siña nan disiplina. Al fin al kabo el a tuma e yunan den su mes famia. E yunan a bira grandi, nan tabata yam’é wela i nan tabata kontestá e amor ku Martha tabata duna nan. Awe, hopi aña despues, e dos yunan ta kabando nan skol sekundario, nan ta enbolbí den aktividat pa komunidat i nan ta riba bon kaminda pa bira miembro produktivo di nos komunidat. Martha nunka tabata motivá pa e pregunta kon lo e por benefisiá di e situashon akí. Simplemente e tabata wak e karanan di e muchanan akí, a keda konmové dor di kompashon, a sinti empatia pa nan, anto a duna di su mes pa benefisiá un otro.
Awor, ora nos tende e historia akí, anto ta un historia verídiko, algun di nos lo por haña e inspirashon pa kambia mundu ku akshonnan di sakrifisio paresido. Otronan lo tende e historia akí i pensa: “mi no por imaginá mi ku mi lo hasi un kos asina.” Bèrdat ta ku no ta nesesario pa bo kria dos mucha ku ta riba kaya òf duna tur bo plaka na obra di karidat. Si e historia di Martha ta inspirá bo pa duna un bisiña solitario kuminda òf kumpra regalo pa e yunan di un famia pober den bo kaya òf simplimente duna un hende chèns pa pasa bo dilanti den tráfiko, esei ta sufisiente.
Tin hende ku tin miedu pa entregá algu sin risibí nada bèk. Nan ta asumí ku e dicho ku ta bisa: “esun mas fuerte ta sobreviví” ta bèrdat i ku esei ta e kaminda pa logra éksito. Nan ta puntra nan mes si ta sano pa entregá algu di nan mes forsa, pa benefisiá forsa di otro persona. E hendenan miedoso akí lo pensa ku esun di mas fuerte lo sobreviví, pero bèrdat ta ku ta esun ku ta generoso sin miedu lo logra!
Lo bo bisa e ora ei ku rekompensa ta robes antó? Bèrdat ta ku semper lo tin rekompensa. E diferensia esensial entre egoismo i altruismo ta e motivashon. Hende egoista tin bes lo yuda, pero nan ke ta sigur ku lo tin un rekompensa. Hende altruista ta yuda sin spera nada bèk. Nan tambe lo haña rekompensa pero na un momento inesperá.
Ta bèrdat ku altruismo ta funkshoná. Loke nos no a komprendé te awor aki ta ku en realidat nos por hasi hopi mas pa nos mes dor di kooperashon i altruismo ku ora nos, pa egoismo, keda nenga di yuda otro hende. Un ehèmpel nos ta haña kaminda diseñadónan di programanan di kòmpiuter no ta tene nan informashon di investigashon sekreto, kaminda nan no ta protehá nan deskubrimentunan ansiosamente, pero nan ta kompartí nan inventonan, i duna akseso liber na e programanan pa nos usa i perfekshoná.
Un komunikado di prensa resien di e universidat di Dartmouth supuestamente a konfirmá e poder di altruismo na wikipedia, e ensiklopedia di fuente habrí, kaminda hendenan ta kontribuí sin ningun benefisio pa nan mes. Esaki ta otro ehèmpel di move for di sobrebibensia i bai den direkshon di éksito.
Altruismo ta funshoná, no solamente den negoshi, pero tambe den relashon. Investigashon na Universidat di Nottingham ta demostrá ku presensia di altruismo i karidat ta un faktor mayor ora hende ta skohe un partner. E ta pone ku bo ta bira atraktivo!
Hende altruista ta skohe pa pone nan bienestar riba un liña ku otro hende – konsekuentemente nan ta kontentu ora otro hende ta prosperá, i tristu ora otro hende ta sufri. Tabata tin un tempu ku sierto sikólogo i filósofo tabata pensa ku altruismo real no ta eksistí. Nan tabata pensa ku semper tabata eksistí un motibu skondí. Investigashonnan mas resien ta demostrá ku altruismo ta grabá den nos ; e ta den nos gènnan mes. Nos a keda diseñá pa ta sosial, kooperativo, i altruista. Nos ta nota e altruismo innato akí partikularmente serka hende ku nivelnan haltu di empatia.
Bèrdat ta ku e akto altruista di un persona ta kontagioso, empatia i gentilesa ta
plama manera un ola.
Un di e ekspreshonnan mas bunita den nos idioma papiamentu ta “di nada”, no ta un molèster. Ban promové e espíritu di komunion i di kooperashon dor di yuda hende “por nada”. No tin temporada mas propisio pa kuminsá ku den temporada di Pasku?
Bon Pasku!




