25 december 2008: TV-Spich di Pasku di Gobernador
Distinguido Kompatriotanan
Awe mi ta papia pa deseá boso un Bon Pasku.
Pasku ta un temporada pa hasi regalo. Nos tur ta sali dal un keiru pa kumpra òf prepará regalo pa nos famia, amigu òf kolega. Imaginá bo dos hende hòmber buskando regalo di pasku pa nan famia.
E promé ta deskubrí un baratio di tayer, i komo mester kambia e tayernan di outo di su señora, e ta disidí di kumpra e regalo akí p’e ku ta perfektamente práktiko. Pasku mainta, ora su kasá habri su pakete di tayernan, e no ta muchu kontentu.
E mes persona tin tambe un yu hòmber ku ta pasa hopi tempu skuchando músika. Su tata ta pensa ku su yu mester ta muchu mas físikamente aktivo. Pues e ta kumpra un basketbòl i un bala di futbòl p’e, kèts di kareda, tur artíkulo di deporte ku su yu kisas por usa. Ora e yu habri su tantísimo regalonan sinembargo, e tampoko no ta muchu kontentu.
E di dos hòmber, buskando algu pa su kasá, ta pasa dilanti di vitrina di un hoyeria i mira e renchi di orea ku su kasa a para atmirá resientemente. E ta kumpra e renchi di orea akí pa su kasá i Pasku mainta e señora ta habri su regalo i e ta kontentu. E señora ta bisa su esposo: “Hei, bo a kòrda”. E di dos hòmber akí tambe tin un yu hòmber. El a ripará ku su yu ta pasa hopi tempu pintando den un skreft bieu. Pues maske e mes ta mas un fanátiko di deporte, e ta kumpra un simpel buki di pinta i pinsel di pintor pa su yu. Ora e yu habri su pakete di regalo, e ta kontentu. E ta bisa su tata: “Hei, bo a ripará, no?”.
Pakiko e di dos famia ta mas kontentu ku e promé? Kiko ta e diferensia entre e dos kabayeronan akí ku ta buska regalo di pasku? E diferensia no ta sinta den e preis òf e karakter spesial di regalo kumprá, ni pasobra esun ta stima su famia mas ku e otro. E diferensia ta empatia. E promé kabayero ta duna su famia regalo basá riba su propio balornan i smak. E di dos a tuma tempu pa skucha, kòrda, ripará i komprendé su kasá i yu. El a demostrá empatia.
Empatia ta e habilidat pa komprendé i drenta den sentimentu di otro hende. Ta e hecho di pone bo mes den sapatu di un otro persona i imaginá bo kon e lo pensa, sinti, reakshoná den sierto situashon.
Mustra empatia no ke men ku semper bo mester ta kariñoso, ni ku bo mester ta di akuerdo. Mustra empatia ta bai mas profundo ku esei. E ta enserá resistí e inklinashon pa pensa solamente na bo mes, pa despues rèk pasa mas leu di loke bo ta haña importante. E ta enserá hasi un esfuerso pa komprendé otro hende i rekonosé ku nan eksperensia, aunke e ta diferensiá for di esun di bo mes, ta mes signifikativo i importante.
Si un dia tabatin un temporada pa demostrá empatia, pa figurá bo den sapatu di otro hende, pa buska na promé lugá di komprendé i despues di haña komprenshon, antó awor ta e dia. Nos nashon ta pasando den proseso di kambio grandi. Aunke nos ya ta un nashon multikultural, multilingual, pronto lo nos duna nos mas ainda kuenta di e diferente tradishonnan, balornan i estilonan di bida ku ta eksistí na Antia. Nos lo eksperensiá kambio den edukashon, den poblashon, den finansa, i oké, kambio tambe den struktura di gobernashon. Durante e proseso di kambio akí, empatia pa otro, hasta pa bo opositor, ta esensial.
Asina empatia ta tambe na fundeshi di nos éksito ekonómiko i por bira evidente den nos aktitut pa kliente. Esaki ke men antisipá riba nesesidatnan i deseonan di nos klientenan pensando kon nan lo pensa i sintiendo kiko nan lo sinti.
Pero, kisas lo bo puntra, kiko ta para si mi mustra empatia pa otro, miéntras nan no ta mustra empatia pa mi? E siklo di resentimentu, dal bèk, i revancha, ku hopi di nos ta haña nos aden, ta bini di un falta di empatia, di nutri nos mes dolónan i nos mes puntonan di bista. E siklo akí ta hasi tur hende doló. Nos por kibra e kadena akí skohiendo ku kurashi pa praktiká kompashon i pordon, en bes di rabia i kondena. Ora otro hende sinti ku nos ta hasi un esfuerso pa komprendé nan, nan lo trata na komprendé nos na nan turno. Unabes nos sinti nos mes mas kómodo, ora nos duna mas di nos mes, nos lo bira sigur hende mas eksitoso, mas felis. Nos tur ta benefisiá di biba ku empatia.
Bonnie Jean Wasmund a bisa: “Hende lo lubidá loke bo a bisa, hende lo lubidá loke bo a hasi, pero hende nunka lo no lubidá kon bo a laga nan sinti nan mes”.
Lo bo puntra tambe, lo mi no pèrdè mi identidat si semper bai mi imaginá mi den sapatu di otro? Si nos ta konfia den nos mes balornan i opinion, den nos mes kultura, nos lo no sinti nos mes menasá pa e “strañesa”, pa e otronan. Laga nos habri nos mente pa e diálogo eksitante ku ta surgi for di e “strañesa” akí. Laga nos duna nos kuenta di e kresementu personal ku ta emaná for di e konfrontashon ku ideanan nobo i for di e proseso pa buska pa komprendé. Laga nos keda un kultura fuerte i sano, ku ta perdurá pa motibu di nos disponibilidat pa kompartí ku otro, nos habilidat pa adaptá na un mundu ku ta kambia i nos aktitut di kurason habrí i rèspèt. Bon mirá, manera un tal señor Evan Brown a bisa:
“Kaminda pa haña rèspèt ta kubrí ku konosementu i empatia”.
Pues, kiko nos tin ku hasi pa bira hende mas empátiko? Ta kuminsá ku pone nos prehuisionan un banda i aserká otro ideanan i otro sosiedat ku mente i kurason habrí. Ta kuminsá ku tuma tempu pa skucha i opservá, i despues pa hasi pregunta no intenshoná pa desbaratá ideanan di otro hende, sino pa komprendé nan.
E Pasku akí nos por kuminsá duna nos famia i amigunan regalo i palabranan pa enkurashá i ku ta reflehá kon nán ta i no kon nós ta. Ora nos weta kon dushi bo ta sinti bo ora bo tende un hende stimá bisa “Hei, bo a kòrda”, “Hei, bo a ripará”, nos lo ta sigur ansioso pa praktiká empatia den nos bisindario, na nos trabou i den nos pais.
Awor ta e momentu pa nos habri nos kurason pa e diferensianan den nos komunidat ku ta hasi nos komo antiano asina spesial, i pa abiertamente demostrá empatia komo marka distintivo di pueblo antiano.
Dulcie i ami, i nos tres yunan ke ekstendé na bosonan nos mas sinsero bon deseonan pa e temporada di fiesta akí.




